Je baby begrijpt meer dan je denkt: de kracht van praten vanaf de eerste dag

“Maar hij is toch nog veel te klein om dat te begrijpen?”

Een vraag die veel ouders zichzelf stellen. Je baby kan nog niet praten, kent nog maar een handvol woorden en kan je nog niet vertellen wat er in hem of haar omgaat. Toch betekent dat niet dat je baby niets meekrijgt.

De Franse kinderpsychoanalytica Françoise Dolto (1908–1988) keek hier op een bijzondere manier naar. Haar uitgangspunt was dat een kind vanaf de geboorte een volwaardig mens is, met een eigen verlangen en een eigen manier om zich uit te drukken. Ook wanneer een baby nog niet zelfstandig kan functioneren, is hij volgens Dolto al autonoom in zijn verlangen.

Dat idee vind ik ontzettend waardevol wanneer we kijken naar de eerste 1000 dagen.

Je baby is geen ‘onbeschreven blad’

Als ouder ben je geneigd om te denken: mijn baby moet nog alles leren.

En dat klopt natuurlijk. Een baby moet nog leren bewegen, communiceren, eten, slapen en uiteindelijk de wereld ontdekken.

Maar tegelijkertijd is je baby vanaf het begin al iemand.

Een kind heeft gevoelens, voorkeuren en verlangens. Het reageert op jouw stem, je aanraking, je gezichtsuitdrukking en de sfeer om zich heen. De relatie die je vanaf het begin met je kind aangaat, vormt daarmee een belangrijke basis.

Dolto benadrukte dat een kind zich alleen kan ontwikkelen in relatie tot een ander, in eerste instantie de ouders. Hoe ouders zich voelen, hoe zij naar zichzelf, elkaar en hun baby kijken, kan volgens haar doorwerken in de ouder-kindrelatie.

Dat betekent niet dat je als ouder alles goed moet doen.

Het betekent vooral dat jouw aanwezigheid ertoe doet.

Praat maar tegen je baby

Misschien voelt het in het begin een beetje gek.

Je baby ligt in je armen en je vertelt:

"We gaan zo even naar oma."

Of:

"Je bent vandaag een beetje onrustig hè? Volgens mij heb je behoefte aan rust."

Je baby kan je woorden misschien nog niet letterlijk begrijpen. Toch is praten met je baby waardevol.

Dolto had veel aandacht voor de kracht van taal. Zij zag jonge kinderen als talige wezens en benadrukte het belang van woorden om gebeurtenissen betekenis te geven. Volgens haar is een jong kind gevoelig voor de gevoelswaarde en lading die met woorden gepaard gaat, ook wanneer het de letterlijke betekenis nog niet begrijpt.

En misschien zit daar wel een heel mooie boodschap voor ouders in:

Je hoeft niet te wachten tot je kind kan praten voordat je met je kind gaat praten.

Vertel wat er gebeurt. Benoem wat je ziet. Neem je baby mee in de wereld om hem heen.

"Papa komt zo thuis."

"Je schrikt van dat harde geluid."

"Je bent verdrietig. Ik ben bij je."

"We gaan je nu verschonen."

Het zijn kleine zinnen. Maar ze geven je kind woorden en betekenis aan wat het meemaakt.

Ook als je baby huilt

Een huilende baby kan ontzettend veel met je doen.

Je probeert te troosten. Je loopt rond. Je geeft voeding. Je wiegt. Je probeert een slaapje. En ondertussen vraag je jezelf misschien af:

Doe ik het wel goed? Wat heeft mijn baby nodig?

Dolto keek anders naar gedrag. Zij zag dat een kind zich uitdrukt met de middelen die het tot zijn beschikking heeft. Bij een baby zijn dat bijvoorbeeld huilen, bewegen en lichamelijke reacties. In haar visie kunnen ook slaapproblemen, eetproblemen of overmatig huilen manieren zijn waarop een kind iets uitdrukt.

Dat betekent niet dat ieder huilend of slecht slapend kind een onderliggende emotionele oorzaak heeft. Wel nodigt deze gedachte je uit om verder te kijken dan alleen het gedrag.

Niet alleen:

“Hoe krijg ik mijn baby stil?”

Maar ook:

“Wat probeert mijn baby mij te vertellen?”

Dat vraagt om kijken, luisteren en proberen af te stemmen.

Waarachtig spreken

Een van de mooiste begrippen uit Dolto's visie vind ik ‘waarachtig spreken’.

Daarmee bedoelt zij dat je niet alleen over een kind praat, maar juist met het kind. Ook met een baby.

Dolto sprak bijvoorbeeld met baby's over hun geboorte, hun ouders en gebeurtenissen binnen het gezin. Haar uitgangspunt was dat een kind recht heeft op informatie over zijn afkomst en belangrijke gebeurtenissen in zijn leven.

Dat klinkt misschien bijzonder, maar het kan heel eenvoudig zijn.

Wanneer opa is overleden, kun je ook tegen je baby zeggen:

"Je kent opa nog niet, maar hij was heel belangrijk voor mama."

Wanneer ouders uit elkaar gaan, hoeft een baby niet alle details te begrijpen om toch op een eenvoudige manier meegenomen te worden in wat er gebeurt.

Kinderen hoeven niet alles te begrijpen om iets te mogen weten.

Geen perfecte ouder, maar een aanwezige ouder

En misschien is dat wel de belangrijkste boodschap die ik uit deze visie haal.

In een wereld waarin ouders tegenwoordig overspoeld worden met informatie, opvoedadviezen en perfecte plaatjes, kunnen we soms vergeten waar het werkelijk om draait.

Je hoeft niet ieder opvoedboek gelezen te hebben.

Je hoeft niet precies te weten waarom je baby vandaag anders slaapt dan gisteren.

Je hoeft niet altijd de juiste woorden te vinden.

Je hoeft ook niet perfect te zijn.

Je mag gewoon aanwezig zijn. Kijken. Luisteren. Benoemen. Troosten. En steeds opnieuw proberen te begrijpen wat jouw kind nodig heeft.

Dat is geen trucje. Ook Dolto benadrukte dat ‘waarachtig spreken’ geen kunstje is en waarschuwde ervoor om zomaar woorden te gebruiken. Het vraagt juist van de volwassene dat die zichzelf kent en werkelijk probeert te voelen wat het kind vertelt.

De eerste 1000 dagen beginnen met verbinding

Bij 1000 dagen goud geloof ik dat een goede start niet draait om perfect ouderschap.

Het draait om kennis, vertrouwen en verbinding.

Je kind leren kennen. Leren kijken achter gedrag. Je bewust worden van wat je zelf hebt meegekregen. Samen ontdekken welke ouder jullie willen zijn. En vertrouwen ontwikkelen in het feit dat jullie niet alles vooraf hoeven te weten.

Want je hoeft je baby niet eerst te leren kennen om van hem te houden.Maar je mag wel iedere dag opnieuw leren wie je kind is.

En misschien begint dat wel met iets heel eenvoudigs:

Praat met je baby. Kijk naar je baby. Luister naar je baby. En wees er.

Dat is misschien wel één van de mooiste cadeaus die je je kind in die eerste 1000 dagen kunt geven.